Análise de Ecoloxistas Galiza Atlántica e Verde
O encoro das Conchas (Ourense) resume tres décadas de xestión fracasada da Consellería de Medio Ambiente. Entre 300 e 400 granxas de aves e porcos instaláronse e expandíronse na comarca da Limia sen unha avaliación acumulativa real, sen unha consulta efectiva á veciñanza e sen aplicar o principio de precaución. Resultado: eutrofización crónica, proliferacións de cianobacterias produtoras de toxinas e cheiros que fan inviable o uso recreativo e, en moitos casos, o consumo seguro da auga.
A veciñanza das Conchas non estivo soa. Durante todo o proceso xudicial contou co apoio da Asociación de Veciños de As Conchas, ClientEarth, Amigas de la Tierra, a Federación de Consumidores y Usuarios (CECU) e o Movemento Ecoloxista da Limia.
Os informes periciais que demostraron a gravidade da contaminación —ata 97 millóns de bacterias moi perigosas por litro e nitratos entre 500 e 1.000 veces superiores ao esperable— foron elaborados por científicos do CSIC e da Universidade Complutense.
O investigador do CSIC Serafín González, que actúa como perito independente, leva máis de 15 anos documentando a deterioración e advertiu publicamente de que, mesmo actuando xa, a recuperación do encoro podería requirir 20 ou 30 anos, dado o seu mal estado actual.

Cales foron os criterios que empregou (ou deixou de empregar) a Consellería?
A Consellería optou por autorizacións fragmentadas, priorizou o «desenvolvemento económico» da gandaría industrial sobre a capacidade de carga do territorio e das masas de auga, e actuou de forma reactiva (inspeccións e sancións illadas) en lugar de preventiva.
Malia os datos reiterados de superación dos limiares da OMS, adiouse ou evitouse a declaración de zona vulnerable a nitratos. A participación pública reduciuse a trámites formais.
Ese patrón vulnera directamente o principio de precaución e o dereito a un medio ambiente adecuado vinculado á vida e á integridade física.
Criterios que deberon aplicarse e que non se aplicaron de maneira continuada:
- Avaliación do impacto acumulativo sobre a mesma conca.
- Principio de precaución: nin novas instalacións nin ampliacións ata garantir a recuperación.
- Capacidade de carga conforme á Directiva Marco da Auga e á Directiva de Nitratos.
- Participación pública real das persoas que viven alí.
- Protección do dereito humano á auga e a un contorno habitable (cheiros, imposibilidade de uso recreativo, risco sanitario).
- Coordinación efectiva coa Confederación Hidrográfica do Miño-Sil.
Que establece a sentenza xudicial
O Tribunal Superior de Xustiza de Galicia (TSXG), en xullo de 2025, nunha sentenza ratificada polo Tribunal Supremo en febreiro de 2026 ao inadmitir os recursos da Xunta e da Confederación Hidrográfica do Miño-Sil (CHMS), declarou vulnerados os dereitos á vida, á integridade, á intimidade, á inviolabilidade do domicilio e á propiedade, en relación co dereito a un medio ambiente adecuado e á auga.
A inacción de ambas as administracións é a causa. Ordénalles adoptar de inmediato as medidas necesarias para poñer fin aos cheiros e á degradación, garantir auga potable limpa e segura e compensar as persoas demandantes (ata 30.000 € por persoa na maioría dos casos).
Máis dun ano despois da sentenza e meses despois de que adquirise firmeza, a contaminación e as proliferacións de cianobacterias continúan e mesmo se estenderon cara ao encoro portugués de Lindoso.
En setembro de 2026, a veciñanza presentou unha demanda de execución forzosa co apoio das mesmas organizacións.
A Xunta anunciou a finais de setembro unha moratoria de dous anos para novas granxas e ampliacións.
Dous anos non son suficientes.
O propio Serafín González sinalou que, mesmo se se actuase xa con contundencia, a recuperación do encoro podería levar 20 ou 30 anos debido á acumulación de nutrientes e ao estado de eutrofización crónica.
Unha moratoria tan curta, que ademais non actúa sobre as explotacións xa existentes nin sobre a xestión real dos xurros, é insuficiente e deixa o problema sen resolver.

Conclusión
As Conchas non é unha anomalía: é o produto dunha política que subordinou a saúde e o territorio á expansión industrial.
A inacción non é neutral; é unha vulneración de dereitos fundamentais, segundo o fallo.
Desde Ecoloxistas Galiza Atlántica e Verde esiximos a aplicación íntegra e inmediata da sentenza, a declaración da Limia como zona vulnerable a nitratos, unha moratoria real e prolongada para novas macrogranxas e ampliacións ata que o estado do encoro mellore de forma medible, e un cambio radical dos criterios de autorización: primeiro a capacidade ecolóxica do territorio e o dereito das persoas a un medio ambiente habitable e auga limpa; só despois, se cabe, a actividade industrial.

